GOSPODARKA EKONOMIA NOWE TECHNOLOGIE
Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?
na żywo
Gigant odzieżowy pochwalił się dobrymi wynikami

Marki polskiego giganta odzieżowego, grupy LPP, są dostępne już na 39 rynkach. W październiku firma zadebiutow...

pokaż więcej
Black friday wart w Polsce blisko 2.3 mld zł

Jak podają Rzeczpospolita i Gazeta Prawna, black friday, przyjęty ze Stanów Zjednoczonych dzień, w kt&o...

pokaż więcej

Szansa na pozyskanie środków na transformację energetyczną [ANALIZA]

30 września 2019, 22:34 / Opracowanie autorskie. Zdjęcie: pixabay
Szansa na pozyskanie środków na transformację energetyczną [ANALIZA]

Możliwości, potencjał oraz kierunki działań redukcyjnych w ramach Europejskiego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (EU ETS)

Ponad dwukrotny wzrost cen uprawnień do emisji CO2 w ciągu ostatniego roku ma wpływ na funkcjonowanie już nie tylko instalacji objętych systemem, odbiorców ich produktów, ale także całej gospodarki. Rynek uprawnień do emisji – EUA (z ang. European Emission Allowances) reaguje na bieżąco na kolejne regulacje mające na celu zaostrzenie polityki energetyczno-klimatycznej UE. W ostatnim czasie pojawiło się ich wiele: reforma Europejskiego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji (EU ETS), podwyższone cele redukcyjne do 2030 r. dla OZE i efektywności energetycznej, pakiet zimowy i słynne „550” czy też rozpoczęcie dyskusji o unijnym celu na 2050 r. i dążeniu do neutralności klimatycznej.

Polska gospodarka,, nie ma niestety najlepszej pozycji wyjściowej, jeżeli chodzi o realizację europejskich zobowiązań. Charakteryzuje się zwiększoną kapitałochłonnością pozyskiwania paliw, dużymi stratami w procesach ich przetwarzania na energię końcową, w tym także w przesyle, oraz energochłonnością wyższą od średniej unijnej. Zwiększa to skalę działań, które musimy podjąć oraz zwielokrotnia ich intensywność. Odpowiedzią na powyższe problemy, przynajmniej częściową, mają być środki pomocowe istniejące w ramach EU ETS.

DEROGACJA DLA WYTWÓRCÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ

W wyniku negocjacji na forum UE Polsce udało się podczas szczytu Rady Europejskiej, w dniach 11–12 grudnia 2008 r., uzyskać okres przejściowy w odniesieniu do obowiązku zakupu przez sektor energetyczny 100% uprawnień do emisji CO2 na aukcjach (tzw. derogacja dla elektroenergetyki). Co ważne uprawnienia z tego tytułu pochodzą z puli aukcyjnej państwa członkowskiego, tym samym są krajowym, a nie zewnętrznym źródłem finansowania inwestycji.

Jednakże otrzymanie uprawnień nie jest bezwarunkowe. Mechanizm jest prosty – Polska jest zobowiązana pokazać, że środki oszczędzone przez elektrownie w wyniku ich zwolnienia od obowiązku zakupu wszystkich uprawnień na aukcjach są przeznaczane na inwestycje w modernizację infrastruktury energetycznej, czyste technologie oraz dywersyfikację koszyka energetycznego i źródeł dostaw.

W obecnym kończącym się okresie rozliczeniowym w latach 2013–2020 w ramach derogacji Polska ma do dyspozycji 404,65 mln EUA. Przyjmując średnią cenę uprawnień z tego okresu na poziomie 10 euro, ich całkowita rynkowa wartość wynosi ok. 4 mld euro. Przy uśrednionym założeniu 800 euro/kW kosztu inwestycyjnego dla wybudowania elektrowni opartej na gazie, czyli jednej z najtańszych w budowie, wystarczyłoby to na ok. 5 GW nowych mocy. Dla porównania z uwagi na konieczność wycofania wyeksploatowanych jednostek wytwórczych i wzrost zapotrzebowania Polska elektroenergetyka stoi przed koniecznością budowy ok. 20–30 GW w ciągu najbliższych 10–20 lat.

Do chwili obecnej polskie instalacje wykorzystały 247,82 mln uprawnień, co stanowi ok. 70% ich całkowitej liczby dostępnej w ramach derogacji. Dodatkowo na aukcje z tytułu niewykorzystanych uprawnień z derogacji zostało przeznaczone 55,80 mln uprawnień. Te środki z aukcji zostaną rozdysponowane m.in. na rekompensaty z tytułu wzrostu cen energii elektrycznej[1]. Jak widać, skala niewykorzystania praw do emisji CO2 w przypadku Polski jest wysoka, szczególnie w porównaniu z innymi państwami członkowskim, które zużyły już całość lub większość swojej puli. Wyjątek stanowi Litwa, która ma nadal niewykorzystane 13% uprawnień. Na zagospodarowanie pozostałych ponad 100 mln uprawnień w ramach obecnej derogacji pozostał rok.

Jak będzie wyglądać kolejna derogacja?

W ramach rewizji zasad EU ETS dla okresu 2021–2030 system wsparcia w postaci derogacji jest kontynuowany w kontekście zapisów art. 10c znowelizowanej dyrektywy EU ETS[2]. Co do zasady na derogację można przeznaczyć 40% puli aukcyjnej[3]. Istnieje możliwość zwiększenia przydziałów do 60% z użyciem niewykorzystanych uprawnień do emisji z obecnego okresu oraz uprawnień z puli solidarnościowej, ale jedynie przy jednoczesnym zwiększeniu Funduszu Modernizacyjnego o taką samą wielkość. W przypadku uprawnień nieprzydzielonych w ramach derogacji z obecnego okresu rozliczeniowego mogą one być wykorzystane w okresie 2021–2030 jedynie w procedurze przetargu konkurencyjnego.

Uprawnienia mogą pokryć do 70% kosztów inwestycyjnych. Całkowita liczba uprawnień przewidziana do rozdystrybuowania dla wszystkich państw członkowskich w okresie 2021–2030, przy założeniu skorzystania z opcji przeznaczenia na derogację 40% częściowej puli uprawnień aukcyjnych, zgodnie z szacunkami Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) wynosi ok. 635 mln uprawnień EUA, uwzględniając brexit od 2019 r. oraz działanie rezerwy stabilności rynkowej (z ang. Market Stability Reserve, MSR). Biorąc pod uwagę prognozy emisyjne z modelu wykorzystywanego przez Komisję (tj. PRIMES), liczba dostępnych uprawnień w tych krajach w ramach derogacji mogłyby pokrywać ok. 25% prognozowanych emisji.

W maju rząd czeski zdecydował, że uprawnienia przeznaczone na derogację zasilą Fundusz Modernizacyjny a środki ze sprzedaży zostaną przeznaczone na zwiększenie efektywności energetycznej oraz odnawialne źródła energii. W Polsce na poziomie rządowym została powołana międzyresortowa grupa, która ma wypracować kierunkowe rozwiązania między innymi w zakresie wykorzystania uprawnień z derogacji. Ostateczne decyzje co do kształtu mechanizmu mają być podjęte w pierwszej połowie 2019 r.

FUNDUSZ MODERNIZACYJNY

Fundusz Modernizacyjny (FM) jest nowym instrumentem finansowym przewidzianym w ramach działania systemu EU ETS w okresie 2021–2030. Dotyczące go regulacje opisuje art. 10d dyrektywy EU ETS. Środki finansowe dostępne w Funduszu Modernizacyjnym będą pochodzić ze sprzedaży 2% całkowitej puli uprawnień w EU ETS, co stanowi, uwzględniając brexit, ok. 273 mln uprawnień EUA. Wielkość Funduszu może być podwyższona o maksymalnie 0,5% (około 68 mln uprawnień), jeżeli nie będzie konieczności zwiększenia bezpłatnego przydziału uprawnień dla instalacji w związku z zastosowaniem międzysektorowego współczynnika korygującego CSCF (ang. cross sectoral correction factor), co nastąpi kosztem pomniejszenia puli aukcyjnej.  Wielkość Funduszu Modernizacyjnego zależy również od decyzji podjętych w zakresie art. 10c (derogacja dla elektroenergetyki) oraz art. 10 ust. 2 lit. b (pula solidarnościowa). W obu przypadkach państwa członkowskie mają możliwość przeznaczenia całości lub części uprawnień z derogacji i puli solidarnościowej na rzecz Funduszu. Beneficjentami Funduszu Modernizacyjnego będzie 10 państw członkowskich (Czechy, Estonia, Słowacja, Litwa, Łotwa, Polska, Chorwacja, Węgry, Rumunia i Bułgaria). Polska posiada największy udział i otrzyma 43,41% wszystkich środków, co przełoży się na pulę ok. 119 mln uprawnień EUA.

Uprawnienia zasilające pulę Funduszu będą sprzedawane na aukcjach w 10 równych częściach, co roku, począwszy od 2021 r. Rynkowa wartość uprawnień zawartych w Funduszu (na podstawie szacunków KOBiZE) może wynosić od ok. 6,5 mld euro do 11 mld euro w zależności od przyjętego scenariusza cen uprawnień do emisji i funkcjonowania systemu EU ETS w okresie 2021–2030 (m.in. ewentualne zwiększenia Funduszu o dodatkowe 0,5%). Wartość środków dostępnych dla Polski może być szacowana na ok. 2,8–4,8 mld euro, co jest też zbieżne z innymi tego typu szacunkami[4].

Co i w jakim zakresie będzie finansowane z Funduszu Modernizacyjnego?

Obszary priorytetowe, w których można otrzymać wsparcie z Funduszu są opisane w art. 10d ust. 2 dyrektywy EU ETS i należą do nich m.in.: odnawialne źródła energii, poprawa efektywności energetycznej, magazynowanie energii i modernizacja sieci energetycznych. Z Funduszu Modernizacyjnego nie może być udzielone wsparcie na obiekty wytwarzające energię przy wykorzystaniu stałych paliw kopalnych[5].

Na wyszczególnione obszary priorytetowe ma być przeznaczone co najmniej 70% środków Funduszu. Dodatkowo projekty z tych kategorii nie muszą być oceniane przez Komitet Inwestycyjny. Po potwierdzeniu przez Europejski Bank Inwestycyjny przynależności do obszaru priorytetowego państwo członkowskie może przystąpić do finansowania. W przypadku projektów z obszarów priorytetowych wysokość wsparcia w ramach Funduszu Modernizacyjnego może stanowić do 100% kosztów kwalifikowalnych.

Jeżeli projekty dotyczą inwestycji spoza wykazu obszarów priorytetowych (państwa członkowskie mogą wykorzystać na te projekty max. 30% środków), konieczne będzie ich zatwierdzenie przez Komitet Inwestycyjny składający się z przedstawicieli dziesięciu państw członkowskich będących beneficjentami, a także przedstawicieli Komisji Europejskiej, EBI oraz trzech wybranych państw członkowskich niebędących beneficjentami. Wysokość wsparcia na inwestycje spoza wykazu obszarów priorytetowych wynosi maksymalnie 70% kosztów kwalifikowanych, pod warunkiem, że pozostałe koszty zostaną pokryte ze środków własnych.

Jakie projekty z Polski?

Obecnie w Polsce brak jest finalnej koncepcji na zagospodarowanie Funduszu Modernizacyjnego. Nad tym zagadnieniem pracuje specjalnie powołany do tego międzyresortowy zespół, składający się m.in. z przedstawicieli Ministerstwa Energii i Ministerstwa Środowiska. Jest to ten sam zespół ekspertów, który będzie pracował nad ewentualnym wdrożeniem derogacji dla elektroenergetyki.

Przykładowo Fundusz mógłby zostać przeznaczony na  działania termomodernizacyjne, modernizację sieci energetycznych i ciepłowniczych lub elektromobilność (na przykład rozwój stacji ładowania).

FUNDUSZ INNOWACYJNY

W ramach reformy systemu handlu uprawnieniami do emisji, a dokładniej w art. 10a ust. 8 dyrektywy EU ETS, przewidziano utworzenie Funduszu Innowacyjnego (FI), który rozszerzy wsparcie udzielane w ramach obecnie funkcjonującego programu NER300.

Jaka będzie wielkość środków w Funduszu Innowacyjnym i jakie będą kierunki wydatkowania?

Fundusz Innowacyjny zasilany będzie co najmniej 450 mln uprawnień EUA, które będą sprzedawane do 2030 r. w drodze aukcji oraz środkami, które nie zostały wykorzystane w ramach programu NER300. Wielkość puli środków dostępnych w Funduszu szacuje się na ponad 11 mld euro (przy średniej cenie 25 euro za 1 EUA), chociaż potencjalna wielkość inwestycji w projekty demonstracyjne została oszacowana przez KE na 55–68 mld euro w zakwalifikowanych sektorach. Oznacza to, że zapotrzebowanie na finansowanie najprawdopodobniej przekroczy oczekiwaną wysokość dostępnych środków. W związku z tym wsparcie z Funduszu Innowacyjnego powinno być łączone z pomocą udzielaną w ramach innych programów unijnych (m.in. InvestEU, Horizon Europe, FM) oraz ze wsparciem ze strony państw członkowskich (programy krajowe).

Fundusz Innowacyjny będzie wspierał przede wszystkim przełomowe innowacje w zakresie technologii niskoemisyjnych (ma pokryć do 60% dodatkowych kosztów kapitałowych i operacyjnych danego innowacyjnego rozwiązania) w przemyśle energochłonnym, CCU i CCS[6], OZE czy magazynowanie energii. Lista przykładowych typów projektów dostępna jest w projekcie rozporządzenia w zakresie Funduszu[7].

Czy Polska ma szansę na środki z FI?

W ramach Funduszu przewiduje się regularne organizowanie zaproszeń do składania wniosków do 2030 r. Równy dostęp będą miały do nich wszystkie państwa członkowskie. Pierwsze zaproszenie do składania wniosków powinno zostać zorganizowane przed 31 grudnia 2020 r. Projekty będą wybierane w oparciu o pięć kryteriów: efektywność uniknięcia emisji gazów cieplarnianych, innowacyjność, dojrzałość, skalowalność i efektywność kosztowa. Proces ubiegania się o wsparcie będzie dwuetapowy i będzie obejmował złożenie wstępnego i pełnego wniosku. Wśród przykładowych przedsięwzięć, które mogłyby skorzystać w przypadku Polski ze środków w ramach FI, znajdują się flagowe projekty ujęte w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (np. Batory czy Luxtorpeda 2.0).

WNIOSKI

W państwach członkowskich objętych derogacją i Funduszem Modernizacyjnym, w tym w Polsce, która ma największy procentowy udział w obu mechanizmach (Wykres 1), nadal nie ma decyzji co do ostatecznego kształtu mechanizmów kompensujących. Możliwe, że na derogację zdecydują się tylko niektóre państwa członkowskie i to w ograniczonym zakresie, np. tylko dla mniejszych inwestycji, a preferowany będzie Fundusz Modernizacyjny. Natomiast, na podstawie dotychczasowych doświadczeń, z Funduszu Innowacyjnego skorzystają bogatsze państwa o bardziej rozwiniętym sektorze badawczo-rozwojowym.

Wykres 1. Procentowa skala wsparcia dla Polski w porównaniu z innymi państwami w następujących instrumentach: derogacja, Fundusz Modernizacyjny, Fundusz Innowacyjny w okresie 2021–2030

Źródło: opracowanie własne KOBiZE

Patrząc tylko na strukturę wytwarzania energii w Polsce (ok. 80% energii generowane jest z węgla), widać, że zakres potrzeb finansowych w naszym kraju w sferze realizacji polityki energetyczno-klimatycznej jest bardzo duży. W pierwszej kolejności powinny zostać wymienione bloki wytwórcze oparte o paliwa węglowe. Inwestycjami towarzyszącymi są modernizacja i rozbudowa sieci przesyłowych, bez których nie będzie możliwości podłączania źródeł OZE czy wymiany transgranicznej. Dodatkowo w związku ze wzrostem cen należy wspierać odbiorców wrażliwych i energochłonnych. Ważne są też środki na sprawiedliwą transformację, czyli np. zapewnienie miejsc pracy na terenach pokopalnianych. Wymienione na końcu, choć może z punktu widzenia przyszłości najważniejsze, są inwestycje w innowacje oraz doprowadzenie ich do fazy użytkowej – nowoczesne OZE, efektywność w produkcji przemysłowej, elektryczny transport na szeroką skalę, magazyny energii, smart metering, CCU. Zgodnie z ostatnimi raportami, m.in. Międzynarodowej Agencji Energii, tylko dzięki połączeniu tych wszystkich działań światowa gospodarka będzie w stanie osiągnąć neutralność klimatyczną.

Tabela. 1. Wartość funduszy i derogacji art. 10c w scenariuszu z wyjściem UK z EU ETS [mln euro]

 

UE

PL

Fundusz Modernizacyjny

6 500

2 822

Derogacja art. 10c

15 086

6 462

Fundusz Innowacyjny

9 500

?

Łącznie

31 086

9 284

Źródło: Opracowanie własne KOBiZE na podstawie projekcji cen EUA wg Thomson Reuters/Refinitiv z 12 kwietnia 2019 r.

 

Jak widać na podstawie szacunków wielkości mechanizmów finansowych w EU ETS (Tabela 1), środki te nie są wystarczające do pokrycia wszystkich kosztów energetycznego przejścia na gospodarkę net-zero. W samej energetyce można by z nich wybudować jedynie kilka, czy kilkanaście GW energii (rys. 1), podczas gdy zakres potrzeb jest o wiele większy i bardziej złożony. Bez dodatkowych funduszy, takich jak środki unijne, środki budżetowe, instrumenty bankowe, nie będzie możliwości szybkiej realizacji unijnych celów redukcyjnych.

Rys 1. Potencjał transformacyjny szacowanej wielkości wsparcia finansowego z derogacji i FM

Źródło: Opracowanie własne KOBiZE

Pomimo obecności na rynku europejskim szeregu instrumentów w postaci mechanizmów ekonomicznych zachęt do zmiany przyzwyczajeń w zakresie pozyskiwania, wytwarzania i użytkowania energii, zaostrzonych przepisów ochrony środowiska (w tym w szczególności systemu handlu emisjami) oraz naturalnego bodźca jakim są wysokie koszty energii, istnieje konieczność dalszej stymulacji szerszego zastosowania nowoczesnych technologii. Odbywa się to poprzez zwiększenie nakładów finansowych na badania i rozwój, obiekty demonstracyjne, sprawiedliwą transformację energetyczną, a także zmiany w sektorze wytwarzania energii i uświadamianie społeczeństwu wyzwań stojących przed ludzkością, związanych ze wzrastającym zapotrzebowaniem na energię.

Autorzy: 

Paweł Mzyk: zastępca dyrektora w Instytucie Ochrony Środowiska KOBIZE

Marta Rosłaniec: ekspert w zespole strategii, analiz i aukcji KOBIZE

Maciej Pyrka: zastępca kierownika zespołu strategii, analiz i aukcji KOBIZE

Sebastian Lizak: ekspert w zespole strategii, analiz i aukcji KOBIZE

Robert Jeszke: kierownik zespołu strategii, analiz i aukcji KOBIZE

Źródła:

  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/410 z dnia 14 marca 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu wzmocnienia efektywnych pod względem kosztów redukcji emisji oraz inwestycji niskoemisyjnych oraz decyzję (UE) 2015/1814.
  • J. Maćkowiak-Pandera, J. Rączka, M Bukowski, Jak optymalnie wykorzystać Fundusz Modernizacyjny?, Forum Analiz Energetycznych, maj 2015 r.
  • Komunikat Komisji – Wytyczne w zakresie nieobowiązkowego stosowania art. 10c dyrektywy 2003/87/WE.
  • Report on the functioning of the European carbon market, 2018.
  • Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) …/… z dnia 26.2.2019 r. uzupełniające dyrektywę 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do działania funduszu innowacyjnego.
  • Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), Warszawa 2017.
  • Ustawa z dn. 28 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 2538).

[1] Zgodnie z zapisami Ustawy z dn. 28 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 2538).

[2] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/410 z dnia 14 marca 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu wzmocnienia efektywnych pod względem kosztów redukcji emisji oraz inwestycji niskoemisyjnych oraz decyzję (UE) 2015/1814.

[3] 40% uprawnień aukcyjnych przydzielanych państwom członkowskich na podstawie art. 10 ust. 2a dyrektywy EU ETS.

[4] Forum Analiz Energetycznych (2015) prognozuje podobne wartości dla Polski w przedziale od 2 mld euro również do 4,8 mld euro.

[5] Reguły ta nie obowiązuje projektów realizowanych w ramach efektywnego i zrównoważonego systemu ciepłowniczego w państwach członkowskich, w których PKB na mieszkańca według cen rynkowych wyniosło w 2013 roku poniżej 30% średniej unijnej (Rumunia, Bułgaria), pod warunkiem, że pewna liczba uprawnień, o co najmniej równoważnej wartości, będzie wykorzystywana na inwestycje zgodnie z art. 10c, które nie przewidują stosowania stałych paliw kopalnych.

[6] Wychwytywanie i wykorzystanie węgla (CCU); budowanie i eksploatacja wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS).

[7] Projekt Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) …/… z dnia 26.2.2019 r. uzupełniające dyrektywę 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do działania funduszu innowacyjnego.

Materiał ukazał się w kwartalniku Instytutu Jagiellońskiego - Polish Energy Brief

POZOSTAŁE MATERIAŁY

Starzenie się chińskiego społeczeństwa
19 listopada 2019, 23:12 0 komentarzy
Bitwa o ZUS: co dalej z alternatywnymi formami zatrudnienia?
19 listopada 2019, 00:18 0 komentarzy
Pierwsze oznaki stabilizacji światowej koniunktury?
17 listopada 2019, 23:29 0 komentarzy
pokaz więcej

przeczytaj także

© 2019. Wszystkie prawa zastrzeżone

Zaloguj się

Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Zarejestruj się

Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie oraz zapisanie w pamięci urządzenia.
Polityka Prywatności    AKCEPTUJĘ