GOSPODARKA EKONOMIA NOWE TECHNOLOGIE
Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Ekonomiczne uzasadnienie wyłączeń indywidualnych w prawie konkurencji

1 czerwca 2020, 23:52 / Opracowanie autorskie. Zdjęcie: pixabay
Ekonomiczne uzasadnienie wyłączeń indywidualnych w prawie konkurencji

Pośród licznych ustanowionych przez społeczność międzynarodową na XXI wiek rozwojowych celów szczególne miejsce przypada tym odnoszącym się do ekonomicznej efektywności. Są to między innymi „Cel 8: Wzrost gospodarczy i godna praca” oraz „Cel 9: Innowacyjność, przemysł, infrastruktura”, których treść da się sprowadzić odpowiednio do efektywności produkcyjnej i dynamicznej[1].

Zgodnie z agendą Organizacji Narodów Zjednoczonych cele te mają zostać osiągnięte przede wszystkim poprzez „zachęcanie do tworzenia i rozwoju mikro, małych i średnich przedsiębiorstw”[2]. Podobne sformułowania znajdujemy także w dokumentach przygotowanych przez Bank Światowy – „promocja oraz rozwój małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) poprzez interwencje systemowe i ukierunkowane”[3], oraz Unię Europejską – „ekspansja sektora prywatnego, zwłaszcza mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw, jest silnym motorem wzrostu gospodarczego i głównym źródłem tworzenia miejsc pracy”[4]. Celem tego tekstu jest zasygnalizowanie nieprzystawalności tego rodzaju wytycznych do rzeczywistości gospodarczej i apel o neutralność względem rozmiaru przedsiębiorstw w polityce gospodarczej – zwłaszcza w ramach stosowania prawa konkurencji.

Rozpowszechniona współcześnie perspektywa na proces konkurencji została w znacznej mierze ukształtowana przez dominującą interpretację monumentalnego dzieła Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów autorstwa Adama Smitha[5]. To działaniem mechanizmu opisanego w tej książce metaforą „niewidzialnej ręki rynku” uzasadnia się z reguły tezę, że to konkurencja dużej liczby zatomizowanych przedsiębiorstw stanowi źródło powszechnego dobrobytu[6]. Sformułowania tego Smith użył jednak na przestrzeni ponad tysiącstronicowego dzieła tylko raz, podczas gdy kluczowej dla zrozumienia gospodarki skali metaforze poświęcił cały rozdział znajdujący się na początku tego opus magnum[7]. Metaforą tą jest „fabryka szpilek”, która wyjaśnia korzyści płynące z rozwijającego się podziału pracy i specjalizacji. Problem polega na tym, iż te dwa idiomy filozoficzne w swoim współczesnym rozumieniu prowadzą do sprzecznych wniosków: „Fabryka szpilek służy do opisu malejących kosztów i rosnących przychodów. Niewidzialna ręka dotyczy rosnących kosztów i malejących przychodów”[8]. Zgromadzony przez stulecia materiał empiryczny jednoznacznie wskazuje, że zgodnie z przewidywaniami Smitha gospodarka kapitalistyczna działa w znacznie większym stopniu zgodnie z zasadą „fabryki szpilek”, a nie „niewidzialnej ręki”.

W ramach przeprowadzonych pod koniec XX wieku przez Alana Blindera badań przeanalizowano zależność pomiędzy rozmiarem przedsiębiorstwa a jego efektywnością na przykładzie firm stanowiących w sumie niemalże 8% amerykańskiego PKB[9]. Podczas badania menadżerom zakładów produkcyjnych prezentowano osiem wykresów przedstawiających krzywe kosztów, z których jedynie trzy przypominały te umieszczane w neoklasycznych podręcznikach do ekonomii. Z 334 menadżerów poproszonych o wskazanie wykresu najlepiej oddającego istniejącą w ich fabrykach relację pomiędzy kosztami i skalą produkcji tylko jeden przedstawiciel wskazał na krzywą wyglądającą tak jak te, które zobaczymy w podręcznikach mikroekonomii[10]. Menadżerowie w 95% przypadków wskazywali wykresy świadczące o stale rosnącej wraz z rozmiarem przedsiębiorstwa efektywności zaprzeczające prezentowanym przez ekonomię neoklasyczną modelom. Samokrytyczny względem wcześniej przyjmowanych założeń ton Blindera sprawia, że jego wnioski warto tu przytoczyć:

Przygnębiająco złymi wieściami (dla teorii ekonomii) jest to to, że jedynie 11 procent PKB wytwarzane jest w warunkach rosnących kosztów krańcowych […] odpowiedzi zarysowują obraz struktury kosztów typowej firmy, który jest zupełnie inny od tego utrwalonego w podręcznikach[11].

Do dziś opublikowane zostały liczne przeprowadzane na wielką skalę badania zaprzeczające neoklasycznym założeniom na temat relacji rozmiaru przedsięwzięcia gospodarczego z jego: efektywnością produkcji[12], innowacyjnością[13] czy też zdolnością do kreowania miejsc pracy[14]. Rezultaty tych analiz świadczą o przydatności przepisów prawa przewidujących wyłączenia indywidualne w prawie konkurencji takie jak art. 101(3) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej[15]. W nowoczesnej gospodarce wzrost produktywności oraz inwestycji w badania i rozwój ściśle powiązany jest z rosnącym potencjałem największych przedsiębiorstw i pojawiającymi się pomiędzy nimi nowymi formami współpracy. Wszystko to potwierdza dopuszczoną w prawie możliwość, że ograniczenie konkurencji na rynku może przyczynić się „do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów bądź do popierania postępu technicznego lub gospodarczego”[16].

Autor: Filip Lubiński, LLM Candidate na Uniwersytecie Erazma w Rotterdamie (European Master in Law & Economics), student Kolegium MISHiS UW oraz studium magisterskiego z Ekonomii w SGH. Jego zainteresowania naukowe obejmują przede wszystkim dziedziny na styku studiowanych nauk - ekonomiczną analizę prawa, historię myśli ekonomicznej i filozofię polityki (https://uw.academia.edu/FilipLubinski).

Pełna wersja artykułu ukazała się w Przeglądzie Ekonomiczno - Społecznym [link]


[1] United Nations, The 2030 Agenda for Sustainable Development, 2015.

[2] United Nations, Goal 8 – UN Sustainable Development Knowledge Platform, 2015.

[3] World Bank, The Big Business of Small Enterprises: Evaluation of the World Bank Group, 2014.

[4] The European Commission, Accountability Report 2012 on Financing for Development, 2012.

[5] A. Smith, Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2007 t. 1-2.

[6] Tamże, t. 2 s. 40.

[7] Tamże, t. 1 s. 9-23.

[8] D. Warsh Wiedza i bogactwo narodów. Historia odkrycia ekonomicznego, Instytut Wiedzy i Innowacji, Warszawa 2012 s. 47.

[9] A. S. Blinder, Inventories and sticky prices: more on the microfoundations of macroeconomics, American Economic Review, 1982 72(3): s. 334–48.

[10] Np. H. R. Varian, Microeconomic Analysis, W. W. Norton, New York 1992 s. 8.

[11] A. S. Blinder, Asking about Prices: A new approach to understanding price stickiness, New York: Russell Sage Foundation, 1998 s. 102.

[12] Np. E. Congregado, A. A. Golpe, A. Stel, The Role of Scale Economies in Determining Firm Size in Modern Economies. Annals of Regional Science, 2014 vol. 52, no. 2, s. 431-455; M. Heller, The Gridlock Economy: How Too Much Ownership Wrecks Markets, Stops Innovation, and Costs Lives, Basic Books, New York 2008;  S. T. Beck, A. Demirgüç-Kunt, R. Levine, Small and Medium Enterprises, Growth, and Poverty: Cross-Country Evidence, World Bank Policy Research, Washington 2003.

[14] Np. R. Decker, The Role of Entrepreneurship in U.S. Job Creation and Economic Dynamism, Journal of Economic Perspectives, 2018 vol. 28(3), s. 3-24; J. Haltiwanger, R. S. Jarmin, J. Miranda, Who Creates Jobs? Small versus Large versus Young, 2013 Review of Economics and Statistics, vol. 95(2), s. 347-361;  S. Tracy, Accelerating Job Creation in America: The Promise of High-Impact Companies, U.S. Small Business Administration, Washington 2011.

[15] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, art. 101 ust. 1 i 3.

[16] Tamże.

Zapisz się na PolishBrief.pl

Analizy, opinie i wywiady. Gospodarczy skrót dnia.

0 komentarzy

przeczytaj także

© 2020. Wszystkie prawa zastrzeżone

Zaloguj się

Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Zarejestruj się

Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie oraz zapisanie w pamięci urządzenia.
Polityka Prywatności    AKCEPTUJĘ