GOSPODARKA EKONOMIA NOWE TECHNOLOGIE
Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Prezydent Franklin Delano Roosevelt, a polska dyskusja o finansach publicznych w czasie kryzysu i po nim

13 lipca 2020, 23:51 / źródło: opracowanie autorskie / zdjęcie: pixabay
Prezydent Franklin Delano Roosevelt, a polska dyskusja o finansach publicznych w czasie kryzysu i po nim
Mateusz Walewski
Mateusz Walewski

Główny ekonomista Banku Gospodarstwa Krajowego od 2018 roku. Wcześniej pracował dla firm consultingowych , sektora publicznego i organizacji pozarządowych. Był zaangażowany w projekty badawcze i doradcze w Polsce oraz w krajach Europy Centralnej i Wschodniej.

W ostatnim okresie pojawiło się wiele publikacji prasowych i listów dotyczących wyzwań jakie przed polityką fiskalną w Polsce postawił kryzys COVID. Warto wymienić chociażby opublikowany 18 maja przez Gazetę Wyborczą apel grupy ekonomistów, czy też kolejny list ekonomistów skupionych wokół Fundacji Instrat z 2 lipca 2020 oraz publikacje Dr. Jakuba Sawulskiego z Polskiego Instytutu Ekonomicznego w Dzienniku Gazecie Prawnej z 1 lipca,

Choć autorzy tyc hi innych niewymienionych publikacji zgadzają się, że bezprecedensowa sytuacja związana z kryzysem wymagała natychmiastowej, adekwatnej i skoordynowanej reakcji fiskalnej i monetarnej to istotnie różnią się już w innych ocenach i rekomendacjach następnych kroków.Autorzy pierwszej z nich skupiają się na konieczności zachowania daleko idącej dyscypliny budżetowej reprezentowanej przez konstytucyjny 60-procentowy limit zadłużenia, w drugiej przeczytamy natomiast apel o zniesienie tego limitu. Jakub Sawulski proponuje rozwiązanie pośrednie, czyli podniesienie limitu do 90% i uczynienie z 60% wartości docelowej (naturalnej) zadłużenia publicznego.

Autorzy pierwszego z listów opierają się na silnym przekonaniu, że podstawą sukcesu ekonomicznego jest wolność gospodarcza, ograniczona rola państwa i stabilność makroekonomiczna. Stabilność taz kolei opiera się na dyscyplinie budżetowej wspieranej przez realizujący bezpośredni cel inflacyjny bank centralny.Recepty te były naturalną reakcją na problemy wielu gospodarek z lat 70-tych i 80-tych, których głównym wyzwaniem była wysoka lub bardzo wysoka inflacja oraz ciążąca dominacja nieefektywnej własności państwowej.

Na tych zasadach opierała się polityka makroekonomiczna okresu transformacji ustrojowej i tuż po niej. Było tak nie tylko w Polsce, ale także w innych krajach naszego regionu oraz, między innymi,w Ameryki Łacińskiej.  Zgodne z tymi zasadami są też makroekonomiczne podstawy funkcjonowania strefy euro i szerzej, całej Unii Europejskiej.Choć efekty tej polityki były różne i była ona wielokrotnie poddawana krytyce, to trudno zaprzeczyć, że w wielu krajach na świecie była ona podstawą sukcesu gospodarczego.

Z drugiej strony mamy pogląd oparty o doświadczenia polityki makroekonomicznej  największych gospodarek świata ukształtowanej w reakcji na kryzys finansowy z roku 2008oraz na kryzys zadłużenia publicznego na południu strefy euro z lat 2011-2012. Wtedy okazało się, że zalecenia zacieśniania polityki fiskalnej w reakcji na kryzys zadłużeniowy po pierwsze okazywały się często przeciwskuteczne, a po drugie bardzo trudne do wdrożenia z powodów społecznych i politycznych.

Wydarzenia te i decyzje rządów i banków centralnych z lat 2008-2012, a także te podejmowane w trakcie aktualnego kryzysu doprowadziły do ponownej zmiany postrzegania roli państwa i banków centralnych w gospodarce. Bez państw ratujących największe korporacje oraz bez banków centralnych zapewniających bezpośrednio stabilizację rynków finansowych poprzez programy luzowania ilościowego skierowanego na zakup obligacji publicznych, ostatnie kryzysy byłby najprawdopodobniej znacznie głębsze.

Zastosowane u nas w związku z kryzysem COVIDhojne rozwiązania pomocowe dla przedsiębiorstw i pracowników wpisują się w ten trend.  Były one po pierwsze konieczne, po drugie zgodne z polityką prowadzoną obecnie także przez inne państwa rozwinięte, a po trzecie są w tej chwili szeroko akceptowane zarówno przez tzw. mainstream ekonomiczny jak i przez rynki finansowe. Wydaje się także, że ich umiejscowienie poza krajową definicją długu publicznego było jedynym rozwiązaniem umożliwiającym ich sprawne, efektywne i zgodne z prawem wdrożenie.

Z drugiej strony nasza gospodarka wciąż potrzebuje zewnętrznego finansowania, zarówno naszego długu publicznego, jak i inwestycji prywatnych. Mamy też własną, podatną na ataki spekulacyjne walutę, a nasza siła ekonomiczna jest zbyt mała by dawało nam to możliwości kształtowania nastrojów i kierunków na globalnych rynkach. Wszystko to sprawia, że dla własnego bezpieczeństwa finansowego powinniśmy pozostać krajem o niepodlegającej dyskusji stabilności makroekonomicznej, której istotnym elementem jest dyscyplina fiskalna i monetarna.

Być może w sukurs przy znajdowaniu adekwatnej odpowiedzi na te wyzwania, (co zresztą pierwszy na Twitterze zauważył Piotr Bujak z PKO BP) przychodzi nam opublikowana w maju 2020 w ramach serii NBER (National Bureau of Economic Resarch) Working Papers praca F. Bianchiego, R. Facciniego i L.Melosiego „Monetary and Fiscal Polices in Times of Large Debt: Unity is Strength” ( https://www.nber.org/papers/w27112.pdf ). Ekonomiści ci postulują możliwość powstania „budżetu kryzysowego”, w którego redukcji (w relacji do PKB) pomagałaby skoordynowana reakcja monetarna i akceptacja dla tymczasowo podwyższonego poziom inflacji. Reszta budżetu, podlegałaby jednocześnie standardowym zasadom zbilansowanej polityki fiskalnej. Co ciekawe, jak zauważają sami autorzy tego opracowania, podobne rozwiązania zastosował już w roku 1933 Prezydent Roosevelt w ramach polityki New

Deal…

Zastosowany w Polsce w ostatnich miesiącach model finansowania wydatków kryzysowych w dużym stopniu przypomina postulaty zawarte we wspomnianym artykule. Czy amerykańskie rozwiązanie z przed 87 lat może stać się kolejną, istotną inspiracją dla naszej dyskusji?

Zapisz się na PolishBrief.pl

Analizy, opinie i wywiady. Gospodarczy skrót dnia.

1 komentarz

Bolo
Bolo
14 lipca 2020, 09:18
Co to jest ten Instrat?
ODPOWIEDZ

przeczytaj także

© 2020. Wszystkie prawa zastrzeżone

Zaloguj się

Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Zarejestruj się

Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie oraz zapisanie w pamięci urządzenia.
Polityka Prywatności    AKCEPTUJĘ