GOSPODARKA EKONOMIA NOWE TECHNOLOGIE
Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Europejski Zielony Ład a podniesienie poziomu ambicji klimatycznych UE do 2030 roku [ANALIZA]

16 lipca 2020, 23:50 / źródło: opracowanie autorskie / zdjęcie: pixabay
Europejski Zielony Ład a podniesienie poziomu ambicji klimatycznych UE do 2030 roku [ANALIZA]

Europejski Zielony Ład zaczyna wchodzić w fazę wykonawczą. Pojawiają się pierwsze konkrety, które dają ogląd jak dużo będzie musiała zrobić Unia Europejska (UE) by osiągnąć neutralność klimatyczną do połowy wieku. Europa chce za wszelką cenę pokazać, że była, jest i będzie liderem w walce ze zmianami klimatu i to w oparciu o politykę klimatyczno-energetyczną chce budować rozwój swoich gospodarek - czytamy w analizie która ukazała się w kwartalniku Polish Energy Brief.

W sukcesywnie realizowane plany w ostatnim czasie z impetem wkroczyła pandemia koronawirusa SARS-CoV-2, wstrzymując wigor brukselskich prac i toczące się dotychczas intensywne dyskusje. Trudno dzisiaj szacować, jaki wpływ finalnie będzie miał ten bezprecedensowy wstrząs, także w wymiarze ekonomicznym, który w tej chwili zachodzi nie tylko w Unii Europejskiej, ale na całym świecie. Niemniej jednak koncentrując się chwilowo na dotychczasowym stanie prac warto przypatrzeć się bliżej jednemu z kluczowych elementów zaproponowanego przez Komisję Europejską wizji, tj. podniesienia unijnego celu redukcji gazów cieplarnianych na 2030 r. z obecnie obowiązujących 40 proc. do 50-55 proc.. Jest to szczególnie istotne, mając na uwadze, że ten element propozycji niesie za sobą konkretne zobowiązania i konsekwencje dla poszczególnych państw członkowskich, a Komisja Europejska dopiero pracuje nad szczegółową oceną kosztów i korzyści związanych z podniesieniem celu klimatycznego UE na 2030 r.

Podstawa prawna działań UE

W Unii Europejskiej obowiązują cele redukcji emisji gazów cieplarnianych (GHG), przyjęte w pakiecie energetyczno-klimatycznym do 20201 i ramach energetyczno-klimatycznych do 2030 r.2 Cele redukcji emisji GHG zostały ustalone w taki sposób, aby UE znajdowała się na drodze do transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, jaką przedstawiła Komisja Europejska w swoim Komunikacie dotyczącym wizji długoterminowej na 2050 r.3 Ustalony na poziomie UE cel zmniejszenia emisji GHG w 2030 r. o co najmniej 40 proc. do 2030 r., w porównaniu z 1990 r., został zgłoszony jako wkład UE (NDC4) w ramach Porozumienia paryskiego. Rada Europejska w dniu 12 grudnia 2019 r. przyjęła komunikat Europejski Zielony Ład. W sumie obejmuje on 48 działań w różnych dziedzinach – od sektora energii, poprzez rolnictwo i transport kończąc na udziale społeczeństwa w walce ze zmianami klimatu. Głównym celem wskazano osiągnięcie neutralności klimatycznej w Unii Europejskiej w perspektywie do 2050 r. Zgodnie z powyższym dokumentem nowy cel redukcji emisji GHG dla Unii Europejskiej na 2030 r. powinien zawierać się w przedziale od 50 proc. do 55 proc. w porównaniu do roku 1990, co jest istotnym wzrostem w stosunku do obecnie obowiązującego celu wynoszącego 40 proc.. Takie podejście zostało powtórzone w opublikowanym 4 marca 2020 r. Prawie Klimatycznym (z ang. Climate Law)5. Co ciekawe, wzrost celu redukcyjnego zaproponowany w projekcie Prawa Klimatycznego nie wydaje się tak dużym zaskoczeniem jak fakt, że dodatkowym celem projektowanego rozporządzenia jest wzmocnienie mandatu Komisji Europejskiej do kreowania polityki klimatyczno-energetycznej UE. Do tej pory to państwa członkowskie na posiedzeniach Rady decydowały o wyznaczonych celach, zachowując zasady konsensusu i weta. W projekcie rozporządzenia zaproponowano zapis, że określenie sposobu dochodzenia do celu net zero w 2050 nastąpi w formie aktu delegowanego. Przekładając to na rzeczywistość zatwierdzania aktu prawnego – państwa członkowskie będą prawdopodobnie musiały przyjąć propozycję celów śródokresowych zaproponowane przez Komisję Europejską, ponieważ narzędzia takie jak głosowanie czy weto nie będą miały zastosowania.

Analizy skutków odziaływania proponowanych rozwiązań

Do projektu każdego aktu prawnego w ramach UE Komisja Europejska powinna przygotować obszerną analizę wpływu, inaczej ocenę skutków odziaływania proponowanej regulacji (z ang. Regulatory Impac tAssessment). Ocena skutków co do zasady ma pokazywać, że propozycje ujęte w projektowanym tekście aktu prawnego są podparte danymi i projekcjami. Z takiej oceny powinniśmy móc dowiedzieć się jak propozycja aktu prawnego w zakresie prawa klimatycznego może wpłynąć na:

•    wskaźniki ekonomiczne, tj. PKB, wielkość konsumpcji gospodarstw domowych, konieczne nakłady inwestycyjne,

•    prognozowane wielkości emisji,

•    zasady funkcjonowania polityk i systemów, tj. wielkość przydziału uprawnień w EU ETS – w podziale na te przydzielone bezpłatnie i sprzedane na aukcjach, wielkość puli mechanizmu solidarnościowych, tj. Fundusz Modernizacyjny, Fundusz Innowacyjny, cele redukcyjne w podziale na państwa w sektorach znajdujących się poza systemem EU ETS (tzn. obszarze non-ETS),

•    strukturę wytwarzania energii elektrycznej i ciepła,

•    projekcje cen uprawnień do emisji, nośników energii, wybranych produktów.

W tym przypadku Komisja jednak nie pokazała takiej oceny, tylko zapowiedziała, że przedstawi wyliczenia w późniejszym terminie, tj. we wrześniu 2020. Brak oceny skutków regulacji utrudnia podejmowanie decyzji państwom członkowskim, co do ich stanowiska w zakresie podwyższenia celu. Kolejny problem to brak wyznaczenia kierunków i mechanizmów redukcyjnych, które do osiągnięcia tych celów mają doprowadzić oraz mechanizmów kompensacyjnych wspierających najbardziej obciążone państwa członkowskie i sektory.

Ponieważ dyskusja na temat skutków podwyższenia celów redukcyjnych do 2030 r. będzie z czasem nabierała intensywniejszego charakteru warto zauważyć, że jedyne szacunki w tym zakresie przedstawiło dotychczas Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych (CAKE) utworzone w strukturach Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (części Instytutu Ochrony Środowiska - Państwowego Instytutu Badawczego). CAKE przygotowało analizę „Zmiana celów redukcyjnych oraz cen uprawnień do emisji wynikająca z komunikatu Europejski Zielony Ład”6, w której stara się odpowiedzieć przynajmniej na część wyżej wymienionych pytań i zagadnień. W analizie uwzględniono 3 scenariusze: bazowy - zakładający redukcję o 40 proc., i scenariusze zwiększenia celu, zakładające redukcję o 50 proc. (GHG50) oraz redukcję o 55 proc. (GHG55) w 2030 r. w porównaniu do poziomu emisji z 1990 r. Celem analizy było sprawdzenie jak wyższa redukcja wpłynie na funkcjonowanie europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) oraz sektorów poza tym systemem (tzw. obszar non-ETS). Warto zauważyć, ze zmiana wymagań w zakresie redukcji emisji GHG dla całej UE będzie powodowała konieczność rewizji celów redukcyjnych przyjętych dla sektorów funkcjonujących w systemie EU ETS (takich jak energetyka i przemysły energochłonne) oraz dla sektorów nie objętych tym systemem, czyli non-ETS (m.in. transport, rolnictwo, budownictwo, gospodarstwa domowe).

EU ETS a nowy podział wysiłków do 2030 r.

W tym miejscu należy wprowadzić kilka technicznych wyjaśnień, gdyż konstrukcja EU ETS do najprostszych nie należy, a sam sposób określania celu redukcyjnego ma wpływ na liczbę uprawnień wprowadzanych na rynek, a tym samym cenę uprawnień EUA (ang. European Union Allowances). Zgodnie z obecnie funkcjonującą dyrektywą EU ETS, całkowita liczba uprawnień w latach 2013–2020 jest pomniejszana corocznie w sposób liniowy o stałą wartość (ok. 38 mln), stanowiącą 1,74 proc. (liniowy wskaźnik redukcji – LRF). Od 2021 r. ma obowiązywać wskaźnik LRF=2,2 proc., którego wielkość przedkłada się na roczną redukcję uprawnień o 42,71 mln i wynika z przyjętego celu redukcyjnego dla sektorów objętych EU ETS, który wynosi 43 proc. w 2030 r. w porównaniu do emisji z 2005 r. Aby zostały spełnione nowe cele redukcyjne dla UE na poziomie 50 proc. i 55 proc. CAKE szacuje, że cele redukcyjne dla sektorów objętych EU ETS musiałby się zwiększyć do 52 proc. lub 57 proc.. Co oznacza, że liczba uprawnień musiałby maleć corocznie odpowiednio o 62,13 mln (LRF=3,2 proc.) lub 71,83 mln (LRF=3,7 proc.).

Przyjęcie wyższego celu redukcyjnego będzie skutkowało znaczącym wzrostem cen uprawnień do emisji w systemie EU ETS. Przyjęcie 50 proc. celu redukcyjnego GHG dla UE (scenariusz GHG50), będzie powodować wzrost ceny uprawnień do poziomu 34 euro/EUA w 2025 r. i 52 euro/EUA w 2030 r. Natomiast konsekwencją zwiększenia celu redukcji emisji do poziomu 55 proc. (scenariusz GHG55), będzie wzrost ceny uprawnień do 41 euro/EUA w 2025 r. i 76 euro/EUA w 2030 r.

Przewidywany wzrost kosztów zakupu uprawnień dla unijnych instalacji objętych systemem EU ETS na aukcjach przy zwiększonych celach redukcyjnych w całej UE wynosiłby w 2030 r. od 10 mld euro do 18 mld euro odpowiednio dla 50 proc. i 55 proc. celu redukcyjnego. Dodatkowo wzrost ceny uprawnień w największym stopniu wpłynie na sektor energetyczny w UE, powodując spadek udziału paliw kopalnych w wytwarzaniu energii o 18 proc. i 30 proc. dla 50 proc. i 55 proc. celu redukcyjnego, co skutkuje szybszym wycofywaniem paliw kopalnych z produkcji energii elektrycznej.

Paliwa kopalne będą zastępowane głównie przez odnawialne źródła energii. Przewidywana wysoka cena uprawnień może generować duże koszty produkcji oraz może zmusić operatorów instalacji do przedwczesnej rezygnacji z eksploatacji jeszcze nie zamortyzowanych obiektów i do przenoszenia produkcji poza obszar UE powodując występowanie zjawiska, tzw. ucieczki emisji.

Warto przy okazji zwrócić uwagę na dodatkowy aspekt wynikający z analizy skutków podniesienia celu redukcyjnego do 2030 r. Przy obecnej konstrukcji systemu EU ETS nowe cele redukcyjne spowodują również spadek liczby uprawnień EUA do zera ok 2042-2045 r. (odpowiednio dla 50 proc. i 55 proc. celu redukcyjnego). Jest to skutek zwiększenie wielkości corocznej redukcji uprawnień z  42,71 mln do 62,13 mln lub 71,83 mln EUA. Oznacza to, że w systemie nie będzie wprowadzanych żadnych nowych uprawnień na aukcjach oraz przydzielanych bezpłatnych uprawnień sektorom przemysłowym. Tym samym nie będą również generowane przychody do budżetów poszczególnych państw z tytułu sprzedaży EUA.

Nowy podział celu w non-ETS, czyli jakie będą wyzwania dla rolnictwa, transportu, budownictwa, gospodarstw domowych

Wyzwania redukcyjne w sektorach non-ETS należy uznać za dużo trudniejsze do wypełnienia, niż w przypadku jednolitego systemu EU ETS, gdyż różnorodność ich specyfiki nie pozwala na wprowadzanie jednolitych rozwiązań. Emisje w non-ETS pochodzą głównie z transportu, spalania paliw w sektorze komunalnym i rolnictwa. Warto przy tym zaznaczyć, że za redukcję emisji w non-ETS odpowiedzialne są państwa członkowskie i to one ponosząc koszty, będą musiały wprowadzać coraz więcej środków i zachęt umożliwiających osiągnięcie odpowiednich celów redukcyjnych w sektorach objętych non-ETS.

Zmiana celu redukcyjnego na poziomie UE będzie miała odzwierciedlenie w konieczności wykonania nowego podziału obciążeń pomiędzy państwami członkowskimi w obszarze non-ETS, czyli ustalenia nowych celów redukcyjnych na 2030 r. Ze względu na zaostrzenie tempa spadku redukcji będzie to m.in. skutkować zmniejszeniem krajowych limitów emisji w całym okresie 2021-2030. Średnie obniżenie limitów w państwach członkowskich w okresie 2021-2030 wynosi 9 proc. (dla scenariusza GHG50) i 14 proc. (dla scenariusza GHG55).

Obecnie obowiązujący cel redukcyjny Polski w sektorach non-ETS na 2030 r. wynosi -7 proc. w stosunku do emisji z 2005 r. (w scenariuszu bazowym). Jest to ambitny cel biorąc pod uwagę, że w Polsce obserwujemy wzrost emisji i w związku z tym w okresie 2013-2020 Polska ma prawo zwiększyć emisje w non-ETS o +14 proc. w stosunku do 2005 r. Osiągnięcie w 2030 r. jeszcze wyższych celów redukcyjnych, które dla Polski według szacunków CAKE wyniosłyby odpowiednio -11 proc. w scenariuszu GHG50 i -16 proc. w scenariuszu GHG55 może być ogromnym wyzwaniem. Jest to szczególnie istotne w sektorze transportu, gdzie emisji w Polsce sukcesywnie rosną odpowiadając za ok. 24 proc. emisji CO2 z obszaru non-ETS. Aby Polska realizowała ambitne cele redukcyjne w obszarze non-ETS niezbędny będzie, m.in. szybki rozwój elektromobilności.

Co dalej z celami redukcyjnymi w UE?

Równocześnie z publikacją projektu Prawa klimatycznego rozpoczęły się 12-tygodniowe konsultacje publiczne jego treści. Analiza przeprowadzona przez Centrum Analiz Klimatyczno-Energetycznych KOBiZE daje ogląd jakie skutki będzie miało zwiększanie celu do 2030 roku. Komisja dopiero w kolejnych miesiącach pokaże nam swoje wyliczenia. Równolegle trwają też prace Komisji Europejskiej nad analizą zgłoszonych przez państwa członkowskie Krajowych Planów na Rzecz Energii i Klimatu, gdzie zaprezentowane są planowane działania redukcyjne na poziomie państw członkowskich.

To właśnie, m.in. na ich podstawie do końca września 2020 r. ma zapaść decyzja co do ostatecznej propozycji celu – 50, czy 55 proc. Jest to o tyle istotne, że Komisja Europejska planuje złożyć w Sekretariacie Ramowej Konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) zaktualizowaną wersję swojego pierwszego wkładu do porozumienia (NDC). Tym samym bez przyjęcia nowego, zwiększonego celu redukcyjnego do 2030 r. przez wszystkie państwa członkowskie UE nie będzie możliwe zwiększenie ambicji w unijnym NDC na forum UNFCCC.

Natomiast do czerwca 2021 r. zaplanowano wdrożenie zmian legislacyjnych (m.in. w dyrektywie EU ETS7 i rozporządzeniu non-ETS8). Sposób w jaki Komisja Europejska podchodzi do wyznaczanie nowych celów redukcyjnych proponowany w Prawie Klimatycznym jest ściśle powiązany z realizacją zobowiązań z Porozumienia Paryskiego, gdzie sygnatariusze obiecali okresowo, co 5 lat sprawdzać, czy poziom ambicji jest wystarczający. Taki najbliższy globalny przegląd, tzw. global stocktake został zaplanowany na 2023 r. Tym samym proponowany w Prawie Klimatycznym tryb „aktów delegowanych”, dawałby Komisji specjalne uprawnienia do określenie trajektorii, w tym zrewidowanego celu na 2030, i przyjmowania środków niezbędnych dla wdrożenia działań, umożliwiających osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.

Z powyższego rysuje się obraz bardzo napiętego i pełnego wyzwań negocjacyjnych kalendarza działań w obszarze wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu, w szczególności przyjęcia Prawa Klimatycznego. W obliczu globalnego wstrząsu spowodowanego przez koronawirus pod znakiem zapytania może stawać realność pierwotnie planowanych przez Komisję Europejską terminów, szczególnie że jego skutki dotyczą praktycznie całej gospodarki i mogą być odczuwalne w dłuższej perspektywie czasowej. Z pewnością ta nowa rzeczywistość przysporzy dodatkowego wysiłku Komisji przy pracach nad oceną skutków Prawa Klimatycznego i proponowanego podniesienia celów redukcyjnych do 2030 r.

Nie będą to też łatwe negocjacje, gdyż wyzwania idące za całym Europejskim Zielonym Ładem są bezprecedensowe. Bez ogromnych środków na inwestycje, zarówno po stronie budżetu UE, jak i budżetów państw członkowskich nie będzie możliwa tak głęboka i szybka transformacja. Tymczasem obecny kryzys wymusza na UE i państwach członkowskich konieczność natychmiastowego przeznaczenie wielomiliardowej pomocy na walkę z nowymi zagrożeniami jakie dla zdrowia publicznego i gospodarki niesie koronawirus.

Sytuacja ta może bardzo skomplikować pierwotny plan przyjęcia w tym roku Prawa Klimatycznego i szeregu innych dokumentów wynikających z Europejskiego Zielonego Ładu.

Autorzy:

Robert Jeszke
Kierownik Zespołu Strategii Analiz i Aukcji (KOBiZE / IOŚ-PIB)
Marta Rosłaniec
Ekspert w Zespole Strategii, Analiz i Aukcji (KOBiZE / IOŚ-PIB)
Maciej Pyrka
Zastępca Kierownika Zespołu Strategii Analiz i Aukcji (KOBiZE / IOŚ-PIB)
Izabela Tobiasz
KOBIZE
Paweł Mzyk
Zastępca Dyrektora w Instytucie Ochrony Środowiska – Państwowym Instytucie Badawczym, Kierownik KOBiZE

 

1.    https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2020_en
2.    https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2030_en
3.    https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2050_en
4.    z ang. NationallyDeterminedContributions; zobw zakresie ograniczania emisji gazów cieplarnianych i przystosowywania się do zmian klimatu.
5.  https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/commission-proposal-regulation-european-climate-law-march-2020_en.pdf
6.    http://climatecake.pl/aktualnosci/nowa-analiza-cake-dotyczaca-zmiany-celow-redukcyjnych-cen-uprawnien-emisji-wynikajacych-green-dealu/
7.    Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/410
8.    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/842

Zapisz się na PolishBrief.pl

Analizy, opinie i wywiady. Gospodarczy skrót dnia.

0 komentarzy

przeczytaj także

© 2020. Wszystkie prawa zastrzeżone

Zaloguj się

Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Zarejestruj się

Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie oraz zapisanie w pamięci urządzenia.
Polityka Prywatności    AKCEPTUJĘ