GOSPODARKA EKONOMIA NOWE TECHNOLOGIE
Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?
gospodarka

Lockdown nielegalny? - analiza wyroku WSA w Opolu

15 stycznia 2021, 23:40 / redakcja / zdj. Błażej Pietrzyk
Lockdown nielegalny? - analiza wyroku WSA w Opolu
Błażej Pietrzyk – Radca prawny oraz audytor ochrony danych osobowych prowadzący swoją kancelarię radcy prawnego.

zobacz także

W dniu 27 października 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (sygn. akt II SA/Op 219/20) uchylił nałożoną na przedsiębiorcę karę wynikającą z nieprzestrzegania obostrzeń związanych z Pandemią. Sąd uznał, że ograniczenie praw i wolności konstytucyjnych nie zostało wprowadzone w sposób zgodny z Konstytucją RP - wyrok dla Polish Brief komentuje mec. Błażej Pietrzyk.

We wspomnianym wyroku Sąd zajmował się skargą przedsiębiorcy (fryzjera) na karę nałożoną przez Sanepid. Decyzje nakładające kary zostały uchylone, a całe postępowanie umorzone. Wyrok nie jest prawomocny.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się w sposób następujący. W kwietniu 2020 roku przedsiębiorca, za niezastosowanie się do obowiązku czasowego ograniczenia prowadzenia działalności w jego branży, otrzymał od Sanepidu karę pieniężną. W czasie podjęcia interwencji Przedsiębiorca, jak i jego Klient, nie stosowali się również do obowiązku zakrywania ust i nosa. Po zakończeniu interwencji skarżący zaprzestał działalności i zamknął zakład.

W swoich rozważaniach Sąd najpierw przypomniał treść zastosowanych przez Sanepid przepisów ustawy z 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz zawarte w niej upoważnienie do wydawania przez Radę Ministrów rozporządzeń określających nakazy i zakazy, a także o wprowadzonych do niej w 2020 roku zmianach. Sąd przypomniał także, że w kwietniu 2020 roku obowiązywał na terenie RP stan epidemii, a także, że Konstytucja RP przewiduje możliwość wprowadzenia stanu klęski żywiołowej. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 233 ust. 3 Konstytucji RP, ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej może ograniczać m.in. wolności i prawa określone w art. 22 (wolność działalności gospodarczej). WSA zaznaczył także, że w ustawie z 2002 roku o stanie klęski żywiołowej został sprecyzowany zakres dopuszczalnych ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej.

Następnie Sąd wskazał, jakie jego zdaniem, są konsekwencje braku wprowadzenia stanu klęski żywiołowej:

„Rada Ministrów zrezygnowała z formalnego i przewidzianego w art. 232 Konstytucji RP wprowadzenia stanu klęski żywiołowej. Uznała, że przyznane jej zwykłe środki konstytucyjne w rozumieniu art. 228 ust. 1 Konstytucji są wystarczające, aby opanować istniejący stan epidemii. Dlatego do uregulowań prawnych dotyczących ograniczeń praw i wolności człowieka i obywatela mają zastosowanie wszystkie konstytucyjne i legislacyjne zasady, obowiązujące poza regulacjami właściwymi dla stanów nadzwyczajnych z Rozdziału XI Konstytucji RP. W związku z tym w celu wprowadzenia ograniczeń wolności i praw człowieka nie można powoływać się na nadzwyczajne okoliczności, uzasadniające szczególne rozwiązania prawne oraz okolicznościami tymi nie można usprawiedliwiać daleko idących ograniczeń swobód obywatelskich wprowadzonych w formie rozporządzeń.”

Po czym Sąd przypomniał, że w ustawie o stanie klęski żywiołowej wprost wskazano możliwość zawieszenia działalności określonych przedsiębiorców oraz, że w Konstytucji zastrzeżono, iż ograniczenie w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko z określonych powodów, a ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Tylko zatem elementy, które nie stanowią podstawowych składników składających się na ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności mogą być treścią rozporządzenia.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy WSA uznał, że:

„Z powyższymi regułami zerwano jednak wprowadzając przepisy związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem epidemii wywołanej wirusem SARS-CoV-2. Całość ograniczeń wolności i praw została przeniesiona z ustawy do rozporządzenia. Było to dopuszczalne w przypadku ogłoszenia stanu klęski żywiołowej. Art. 21 i 22 ustawy o stanie klęski żywiołowej określa bowiem niezbędne ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela w przypadku wystąpienia stanu klęski żywiołowej. Z kolei art. 5 ust. 2 ustawy o stanie klęski żywiołowej pozwala Radzie Ministrów określić w rozporządzeniu, w zakresie dopuszczonym w art. 21 i 22, rodzaje niezbędnych ograniczeń praw i wolności. Zamiast tego prawodawca wydał akty prawne rangi rozporządzenia, czyli akty rangi niższej niż ustawa, po to aby ograniczać w czasie epidemii podstawowe wolności i prawa człowieka.”

Naruszenia techniki legislacyjnej, jakich się dopuszczono, w uzasadnieniu wyroku podsumowano następująco:

„Reasumując, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2020 r., wydane na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie spełnia konstytucyjnego warunku jego wydania na podstawie upoważnienia ustawowego zawierającego wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego. Ustawodawca w treści wskazanych wyżej upoważnień ustawowych nie zawarł wskazówek dotyczących materii przekazanej do uregulowania w kwestionowanym rozporządzeniu. Rada Ministrów na podstawie tak sformułowanej treści upoważnienia ustawowego mogła kształtować w rozporządzeniu w dowolny sposób, bez merytorycznych wskazówek zawartych w ustawie, sferę podstawowych praw lub wolności jednostki, określając poszczególne ograniczenia, nakazy i zakazy. (…) W konsekwencji podejmowana w tym zakresie samoistna działalność prawotwórcza doprowadziła do objęcia regulacjami rozporządzenia materii ustawowej i naruszenia szeregu podstawowych wolności i praw jednostki, w tym wolności działalności gospodarczej z art. 22 Konstytucji. Zgodnie z tym artykułem ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.”

Sąd uznał także, że zastosowane ograniczenia zbyt mocno ingerowały w wolność działalności gospodarczej:

„Istota wolności działalności gospodarczej obejmuje w związku z tym jej podejmowanie, wykonywanie i zakończenie. Stąd też wprowadzany kolejnymi rozporządzeniami od 31 marca 2020 r., w tym rozporządzeniem z 19 kwietnia 2020 r., zakaz wykonywania określonych w nich rodzajów działalności gospodarczej z całą pewnością wkracza w istotę wolności działalności gospodarczej określonej w art. 22 Konstytucji RP. Prawodawca może ingerować w ową istotę konstytucyjnej wolności działalności gospodarczej, jednak, aby to było możliwe musi działać przy użyciu środków przewidzianych przez Konstytucję RP. Zakaz naruszania istoty wolności i praw konstytucyjnych nie ma, co do zasady zastosowania w stanach nadzwyczajnych, poza wyjątkami, o których mowa w art. 233 ust. 1 Konstytucji RP. Wśród tych wyjątków nie ma wolności działalności gospodarczej. Z art. 233 ust. 3 Konstytucji RP wynika natomiast wprost, że ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej może ograniczać wolność działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP). W związku z tym warunkiem konstytucyjnym umożliwiającym ingerencję w istotę wolności działalności gospodarczej jest uczynienie tego w jednym ze stanów nadzwyczajnych opisanym w Konstytucji RP. W sytuacji, gdy nie doszło do wprowadzenia któregokolwiek z wymienionych w Konstytucji RP stanów nadzwyczajnych, żaden organ państwowy nie powinien wkraczać w materię stanowiącą istotę wolności działalności gospodarczej.”

Co istotne, Sąd zasadniczo poparł działania Rady Ministrów w zakresie walki z Pandemią, kwestionując jedynie sposób przyjęcia przepisów:

„O ile oceniane zakazy, nakazy i ograniczenia były merytorycznie uzasadnione, o tyle tryb ich wprowadzenia, doprowadził do naruszenia podstawowych standardów konstytucyjnych i praw w zakresie wolności działalności gospodarczej. Dlatego stosując konstytucyjną zasadę z art. 178 Konstytucji RP (zasada podlegania sędziów w sprawowaniu urzędu tylko Konstytucji oraz ustawom), Sąd odmówił zastosowania kontrolowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 19 kwietnia 2020 r., czego nie mogły uczynić - przy orzekaniu - skarżone orany administracji publicznej."

Na marginesie należy także zauważyć, że WSA wskazał, że nawet gdyby przepisy zostały wydane poprawnie, to i tak decyzje należało uchylić z uwagi na błędy proceduralne, których dopuściły się organy podczas wydawania decyzji. Dotyczyły one w szczególności pozbawienia strony możliwości udziału w postępowaniu i oparcia decyzji jedynie na podstawie policyjnej notatki.

Należy zaznaczyć, że w przypadku omówionego powyżej wyroku, nie ma jeszcze mowy o ukształtowaniu stałej linii orzeczniczej. Dopiero w takiej sytuacji, można z dużą dozą pewności oczekiwać, że kolejne sądy będą orzekały w ten sam sposób. Sytuacja jest jednak dynamiczna i niebawem zapewne będzie wiadomo, czy taki sposób orzekania utrwali się. Tym bardziej, że wyrok ten ma się stać jedną z podstaw na której opiera się planowane otwieranie lokali gastronomicznych, mimo ograniczeń wynikających z rozporządzeń Rady Ministrów. Także przygotowywane pozwy grupowe o odszkodowanie od Skarbu Państwa wnoszone przez przedsiębiorców najbardziej dotkniętych obostrzeniami mają bazować na tym orzeczeniu. Tym bardziej, że jak również zaznaczył WSA w Opolu, istnieją także orzeczenia z 2020 roku w których uchylano kary za brak zakrywania nosa i ust co zostało zauważone przez Sejm i doprowadziło do dodania w ustawie delegacji do ustanowienia nakazu dotyczącego zakrywania ust i nosa. Także jednak w tej kwestii, nawet przed uzupełnieniem podstawy prawnej, można było spotkać rozbieżności w orzecznictwie.

Błażej Pietrzyk – Radca prawny oraz audytor ochrony danych osobowych prowadzący swoją kancelarię radcy prawnego. Specjalizuje się w sporach sądowych, ochronie danych osobowych, prawie własności intelektualnej i prawie energetycznym. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego.

2 komentarze

N.D
N.D
16 stycznia 2021, 23:25
Świetny artykuł
ODPOWIEDZ
czytelnik
czytelnik
18 stycznia 2021, 10:19
Bardzo ciekawa analiza. Mam nadzieje, ze restauracje wkrótce sie otworza!

przeczytaj także

© 2020. Wszystkie prawa zastrzeżone

Zaloguj się

Zapamiętaj mnie Zapomniałeś hasło?

Zarejestruj się

Używamy cookies w celach funkcjonalnych, aby ułatwić użytkownikom korzystanie z witryny oraz w celu tworzenia anonimowych statystyk serwisu. Jeżeli nie blokujesz plików cookies, to zgadzasz się na ich używanie oraz zapisanie w pamięci urządzenia.
Polityka Prywatności    AKCEPTUJĘ